[Güncelleme: 31/01/2011]

Doğal taş bakımından, jeolojik yapısı itibarıyla zengin bir potansiyele sahip olan ülkemizde, bu günkü verilere göre 3,8 milyar m3 işletilebilir mermer, 2,7 milyar m3 işletilebilir traverten, 995 milyon m3 granit rezervi bulunmaktadır. Bu değerlere göre Türkiye dünya doğal taş rezervinin yaklaşık %40'ına sahiptir. Türkiye'de yapılan araştırmalarda, 650'ye varan renk ve dokuda mermer çeşidinin bulunduğu belirlenmiştir. Başlıca doğal taş türlerimiz, çeşitli renk ve desenlerde kristalin kalker (mermer), kalker, traverten oluşumlu kalker (oniks), konglomera, breş ve magmatik kökenli kayaçlardan (granit, siyenit, diyabaz, diyorit, serpantin, vb) oluşmaktadır.

Rezervlerimizin, mermer çeşitliliği ile birlikte değerlendirildiğinde, sektörün önemli bir istihdam kaynağı oluşturduğu ve dünya pazarlarında önemli bir yere sahip olduğumuz görülmektedir.

Türkiye'de üretilen ve uluslararası piyasada en tanınmış mermer çeşitleri, Süpren, Elazığ Vişne, Akşehir Siyah, Manyas Beyaz, Bilecik Bej, Kaplan Postu, Denizli Traverten, Ege Bordo, Milas Leylak, Gemlik Diyabaz ve Afyon Şeker'dir.

Uzun yıllar ekonomimiz içindeki gerçek değerine ulaşamamış olan doğal taş sektörümüz, 1985 yılında Maden Kanunu kapsamına alınması ile yeni bir döneme girmiştir. Sektör, bu tarihten sonra her geçen yıl bir önceki yıla göre biraz daha büyümüş ve bugün maden ihracatımız içinde ilk sıradaki yerini almıştır. Madencilik sektörünün en önde gelen ihracat ve önemli bir istihdam kaynağı olan doğal taş sektörünün ülkemiz ekonomisi içindeki önemi oldukça büyüktür.

Günümüzde klasik mermer üretim yöntemleri terk edilerek yerlerini modern üretim yöntemlerine bırakmıştır. Mermer işleme kapasiteleri sürekli büyümekte, bir taraftan giren bloğun diğer taraftan ambalajlanmış ihracata hazır mamul hale getirildiği tesislerimizin sayısı sürekli olarak artmakta ve uzun yıllar blok mermer olarak yapılan ihracatımız artık büyük oranda mamul hale getirilerek yapılmaktadır.

Mermer sektöründe, 2.100 adet mermer ocağı, küçük ve orta ölçekli 1.500 fabrika ve 7.500 atölyede yaklaşık 250.000 kişi istihdam edilmektedir. Üretimin tamamına yakın kısmı özel sektör tarafından yapılmaktadır. Türkiye'de yıllık doğaltaş üretimi 2009 yılında yaklaşık 4 milyon m3 civarında iken 2010 yılında yaklaşık 5 milyon m3 üretim yapılmış olup işleme tesislerinin toplam plaka üretim kapasitesi 6,5 milyon m2 civarındadır. 2009 yılında ülkemiz mermer ve traverten üretiminde dünyada 3'üncü sırada yer almıştır.

Tablo : Türkiye Doğal Taş Üretim Değerleri

2003-2009 YILLARI DOĞAL TAŞ ÜRETİMLERİ

Cinsi

Birim

Üretim

2004

2005

2006

2007

2008

2009

Diyabaz

m3

790

458

0

2.071

1.276

5.538

İgnimbrit

m3

39.820

5.282

20.174

18.486

26.313

122.172

Mermer

m3

1.207.584

1.578.730

1.855.740

2.801.757

2.262.537

2.715.601

Oniks

m3

57

451

2.578

5.663

230.616

2.322

Traverten

m3

601.068

696.545

1.017.672

995.065

759.118

1.002.866

TOPLAM

m3

1.849.319

2.281.466

2.896.164

3.823.042

3.279.860

3.848.499

 

Andezit

ton

81.900

517.831

2.485.956

4.115.184

3.307.107

1.908.544

Bazalt

ton

28.555

749.589

2.909.031

4.914.124

8.448.618

12.963.003

Granit

ton

125.030

160.930

320.069

252.354

367.959

324.718

Dekoratif taş+
Mozaik + Kayrak

ton

17.592

31.506

382.377

1.111.024

161.166

112.318

Serpantin

ton

0

1.027.345

5.763

305.262

 22.671

14.000

TOPLAM

ton

253.077

2.487.201

6.103.196

10.697.948

12.284.850

15.322.583

Not: Tüm andezit, bazalt ve granit üretim değerlerinin birimi "ton" olarak düzenlenmiştir.

Mermer, blok veya kesilmiş parlatılmış olarak ihraç edilmektedir. Doğal taş ihracatında katma değeri en yüksek ürün, işlenmiş mermer ve işlenmiş travertendir. Sektörün ihracat potansiyeli, yatırımlara paralel olarak hızla gelişmektedir. 2004-2010 arasında doğal taş ihracatımız %154 artışla 2,6 milyon tondan 6,6 milyon tona yükselmiştir. İhracat geliri ise 621 milyon dolardan %152 artışla 1.568 milyon dolara ulaşmıştır. 2010 yılı doğal taş ihracatının %53'ünü işlenmiş ürünler oluşturmaktadır.

İhracatın en önemli kısmını oluşturan işlenmiş mermer ve traverten ihracatında ilk sırada yer alan ülke ABD'dir. ABD'yi Irak, Suudi Arabistan, İngiltere, Libya ve diğer ülkeler takip etmektedir.

Blok mermer ihracatında ise en önemli alıcı yine Çin Halk Cumhuriyeti'dir. Ülkeyi sırasıyla Hindistan, Suriye, Tayvan ve İtalya takip etmektedir.

Blok granit ihracatında en önemli ülke ise Çin Halk Cumhuriyeti olmuştur. Ülkeyi Almanya ve Yunanistan takip etmektedir. İşlenmiş granitin en fazla ihraç edildiği ülkeler ise Almanya, İsviçre, İtalya ve Romanya olmuştur.

Dünya doğal taş ihracat sıralamasında daha birkaç yıl öncesine kadar sekizinci sırada yer alan Türkiye doğal taş sektörü, 2006 yılı itibari ile beşinci sıraya yükselmiştir. Özellikle mermer ve traverten ihracatında 2009 yılında da Çin, İtalya ve İspanya'yı geride bırakarak en fazla ihracat gerçekleştiren ülke olmuştur.

Tablo : Türkiye Doğal Taş İhracat Değerleri

Ürünler

Birim

2004

2007

2008

2009

2010

Blok
Merm-Trav.

Miktar

(ton)

1.363.049

1.583.481

2.397.679

2.502.279

2.338.986

Değer

(1000 $)

125.786

162.913

307.818

319.837

363.676

İşlenmiş Merm-Trav.

Miktar

(ton)

1.025.259

770.675

1.536.798

1.404.665

1.580.714

Değer

(1000 $)

457.553

414.799

893.849

698.592

774.239

Blok Granit

Miktar

(ton)

174.907

4.315

1.631

1.052

64.067

Değer

(1000 $)

11.553

342

164

91

701

İşlenmiş Granit

Miktar

(ton)

19.026

30.816

37.392

32.681

23.983

Değer

(1000 $)

10.071

12.546

25.679

19.030

18.346

Diğerleri

Miktar

(ton)

36.994

2.349.142

1.177.103

1.056.538

2.633.157

Değer

(1000 $)

15.981

652.039

187.782

203.392

411.257

TOPLAM

Miktar

(ton)

2.619.235

4.738.429

5.150.603

4.997.214

6.640.908

Değer

(1000 $)

620.944

1.242.639

1.415.292

1.240.942

1.568.219
Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı, İMMİB

NOT: Burada yer verilen bilgiler Bakanlığımız Web Sayfası kullanıcılarına bilgi verme amacıyla hazırlanmış olup bağlayıcı bir resmi belge niteliği taşımamaktadır.