Toryum

Bunlardan sadece monazit, torit, torianit ve allanit toryum üretiminde kullanılmaktadır. Bu mineraller de genellikle nadir toprak elementleri (NTE) ile birlikte bulunmaktadır. Küresel olarak, monazit esas olarak nadir toprak element içeriği için üretilmektedir ve üretilen yan ürünün sadece küçük bir kısmını toryum oluşturmaktadır. Toryum, sırasını bekleyen bir nükleer yakıt hammaddesi durumundadır. Bunun en büyük nedeni, nükleer yakıt çevriminin sorunudur. Toryum-232, bazı proseslerle uranyum-233'e dönüştürülebilmektedir. Toryum-233 de uranyum-235 gibi parçalanabilir bir maddedir. Bu parçalanma sonucunda da büyük bir enerji açığa çıkmaktadır. Ancak yakıt çevrimi sorunu nedeniyle, bugün için toryumla çalışan ticari ölçekte santrallar bulunmamaktadır.

Toryumun yakıt döngüsünde kullanılmasıyla uranyumdan daha az plütonyum ve diğer trans-uranyum elementleri üretmesinden dolayı toryum, nükleer santrallerin en temiz yakıtı olarak kabul edilir. Yüksek sıcaklıklarda magnezyumun direncini artırmak amacıyla alaşımlarda, elektronik cihazlarda ve aydınlatmada tungsten filamanların kaplanmasında, yüksek ısıya dayanıklı potaların yapımında, yüksek kaliteli kamera merceklerinde ve nükleer teknolojide kullanılmaktadır. Gaz tungsten ark kaynağında %1 toryum katkılı elektrotlar ark duyarlılığını artırmak amacı ile kullanılmaktadır. Ayrıca toryum yüksek erime noktasına sahip olduğu için gaz lambalarında, kamp lambalarında ve sinemalarda yer alan projektörlerde de kullanılmaktadır.

Toryum, uranyuma göre daha bol bulunmaktadır ve daha az radyoaktif atık üretmektedir. Bu nedenle Çin, uzun vadede enerji bağımsızlığı ve sürdürülebilirlik için bu yakıt türünü stratejik görmektedir. Hindistan ve Çin, toryum reaktörlü nükleer santral geliştirme sürecindedir, ancak hala çok yeni bir teknolojidir. Çin, 2029 yılına kadar dünyanın ilk toryum yakıtlı erimiş tuz reaktörünü (MSR) faaliyete geçirmeyi hedeflemektedir. Bu tesis, 60 MW termal güç üretecek; bunun 10 MW’ı elektrik, geri kalanı ise hidrojen üretimi için kullanılacaktır. Reaktör, küçük modüler reaktör (SMR) yaklaşımını temel alarak kompakt, güvenli ve maliyet açısından verimli bir yapı sunacaktır.

Erimiş Tuz Reaktörlerinde (MSR) yakıt, erimiş tuz içinde çözülmüş halde bulunmaktadır. Su soğutması gerektirmemektedir, dolayısıyla hidrojen patlaması riski yoktur. Düşük basınçta çalışmaktadır, bu da güvenliği artırır. Acil bir durumda erimiş tuzların soğuyarak katılaşması, radyoaktif malzemelerin sızmasını önler ve çekirdek erimesi riskini minimize eder. Ek olarak geleneksel reaktörler bazı istisnalar haricinde yakıt ikmali için kapatılırken MSR'ler çalışırken yakıt ikmali yapılabilir bu da kesintisiz üretim sağlar. Verimlilik açısından, erimiş tuz reaktörleri yüksek sıcaklıklarda (≈700°C) çalışabilir. Bu, elektrik üretiminde daha yüksek bir verim sağlamaktadır. Çin’in Gobi Çölü’ndeki 2 MW’lık deneysel reaktörü bu konuda önemli veri sağlamıştır.

Son yıllarda, Çin, ABD, Avrupa ve diğer bazı bölgelerde bu teknolojiye yönelik ilgi artmıştır. Çin burada ilk adımı atmış olsa da 2030’lara kadar bu alanda farklı firmalardan girişimler ön plana çıkacaktır. Örneğin Bill Gates tarafından kurulan TerraPower, toryum yakıtlı reaktör projesi için Oak Ridge Laboratuarı ile Natrium projesinde iş birliği halindedir.

Dünyada 6,36 milyon ton toryum kaynağı bulunmaktadır. Toryum üretimi ise ağırlıklı olarak monazit kumlarından yapılmaktadır.

Türkiye'de, geçmiş yıllarda Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından yapılan çalışmalar sonucunda, Eskişehir-Sivrihisar’daki 380.141 ton %0,02 tenörlü toryum rezervine ilave olarak, 2020 yılında MTA tarafından Malatya-Kuluncak sahasında 3,8 milyon ton 2,032 ppm tenörlü toryum kaynağı keşfedilmiştir. ETİ MADEN tarafından da Eskişehir Beylikova-Sivrihisar’da 694 milyon ton 788 ppm ThO₂ kaynağı tespit edilmiştir. MTA keşfine yönelik ekonomikliği ve teknolojik kazanımı hakkında bir çalışma yapılmamıştır. Bu bölge haricinde, toryum yatakları tespit edilmiş olan Malatya-Hekimhan-Kuluncak, Kayseri-Felâhiye, Sivas, Diyarbakır ve Burdur-Çanaklı sahalarında daha ayrıntılı arama çalışmalarının yapılması sonucunda, ülkemizin toryum rezervinin artacağı tahmin edilmektedir. Bulunan ve araştırılmakta olan toryum yatakları ile Türkiye'nin, dünyanın en büyük toryum rezervine sahip ülkelerden biri konumunda olduğu söylenebilir. Teknolojik sorunların çözülmesi şartıyla, Türkiye, nükleer enerji hammaddesi olan toryum açısından önemli bir potansiyele sahiptir.

Toryum fiyatları 2016 yılındaki yaklaşık %12’lik artışın ardından 3 yıl yatay seyretmiştir. 2019 yılında toryum 72 ABD $/kg’dan işlem görmüştür. 2020-2022 ve 2024-2025 yıllarına ait fiyat bilgisi mevcut olmamakla birlikte 2023 yılında toryum fiyatı 74 ABD $/kg’dır.

Güncelleme Tarihi: 18.05.2026